Nứt Lưỡi: Nguyên Nhân, Triệu Chứng Và Cách Điều Trị

Tổng Quan Về Hiện Tượng Nứt Lưỡi

Nứt lưỡi là tình trạng bề mặt xuất hiện các rãnh hoặc khe nứt trên bề mặt lưỡi, thường phân bố không đều và có thể có độ sâu khác nhau tùy theo mức độ tổn thương. Những rãnh này có thể là nông hoặc sâu, tạo thành các rãnh dọc hoặc ngang, ảnh hưởng đến cấu trúc biểu mô của lưỡi.

Nứt lưỡi có thể gây ra đau rát khó chịu và gây mùi hôi.

Về mặt sinh lý, các khe nứt này làm giảm khả năng tự làm sạch của lưỡi, dẫn đến tích tụ mảng bám vi khuẩn và các mảnh vụn thức ăn, từ đó làm tăng nguy cơ viêm nhiễm và kích ứng. Bệnh nhân có thể cảm thấy đau rát hoặc khó chịu, đặc biệt khi tiếp xúc với các chất kích thích như gia vị cay, chua hoặc nóng.

Nguyên Nhân Gây Ra Nứt Lưỡi

Nứt lưỡi có thể ảnh hưởng đến chức năng và sức khỏe của lưỡi. Có nhiều nguyên nhân dẫn đến hiện tượng này, bao gồm:

• Yếu tố di truyền: Một số người có cấu trúc lưỡi bẩm sinh dễ bị nứt do đặc điểm di truyền, khiến bề mặt lưỡi có các rãnh sâu và không đồng đều.
• Thiếu hụt dinh dưỡng: Sự thiếu hụt các vitamin nhóm B (đặc biệt là B2, B3, B6, B12), kẽm và sắt có thể làm giảm khả năng tái tạo niêm mạc lưỡi, dẫn đến tổn thương và nứt nẻ.
• U hạt dị ứng: Khi tiếp xúc nhiều với các chất dị ứng như chất hóa học phấn hoa, bụi, lúc này lưỡi có thể phản ứng bằng cách sưng lên và nhạy cảm. Dẫn đến những vết nứt bắt đầu xuất hiện và gây ra đau rát.
• Mắc bệnh vẩy nến: Là hiện tượng dày sừng, viêm đỏ và bong tróc da. Lưỡi với cấu trúc niêm mạc tương tự da, cũng có thể bị ảnh hưởng bởi quá trình bệnh lý này.

• Viêm nhiễm do nấm và vi khuẩn: Đây là nguyên nhân chủ yếu gây ra nứt lưỡi. Các chủng nấm lưỡi như Candida và các vi khuẩn cư trú trên bề mặt lưỡi có thể phát triển quá mức, xâm nhập vào lớp niêm mạc lưỡi. Quá trình này phá hủy cấu trúc biểu mô bề mặt, làm suy yếu liên kết tế bào và tạo ra các khe nứt.

Nhiễn nấm, nhiệm khuẩn là nguyên nhân chủ yếu gây ra nứt lưỡi.

Khi vi sinh vật phát triển mạnh và không được kiểm soát, các vết nứt trên lưỡi sẽ ngày càng mở rộng và sâu hơn, gây khó chịu, đau rát và có thể dẫn đến viêm nhiễm thứ phát. Do đó, việc duy trì vệ sinh khoang miệng và điều trị kịp thời các bệnh lý liên quan là rất quan trọng để ngăn ngừa và hạn chế tình trạng nứt lưỡi.

Tham khảo thêm: Nấm miệng

Các Triệu Chứng Của Tình Trạng Nứt Lưỡi

• Lưỡi tăng nhạy cảm với các tác nhân bên ngoài:

Sự xuất hiện của các rãnh, khe nứt trên bề mặt lưỡi làm tổn thương lớp niêm mạc, khiến lưỡi trở nên nhạy cảm hơn với các loại thực phẩm có tính kích thích như cay, nóng, mặn hoặc chứa axit. Người bệnh dễ cảm nhận cảm giác đau rát hoặc khó chịu ngay khi tiếp xúc với các loại thực phẩm này.

• Nứt lưỡi gây cảm giác nóng rát kéo dài ở lưỡi: 

Hiện tượng nóng rát thường xuất hiện rõ rệt khi ăn uống hoặc khi nói chuyện trong thời gian dài. Triệu chứng này có thể tăng cường khi tiếp xúc với các chất kích thích, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống và sinh hoạt hàng ngày của người bệnh.

• Đau nhức hoặc chảy máu tại vị trí nứt lưỡi: 

Những khe nứt sâu trên lưỡi có thể gây đau nhức, khó chịu, thậm chí xuất hiện chảy máu nhẹ nếu có tác động cơ học như cọ xát với răng, thức ăn cứng hoặc do vệ sinh răng miệng không đúng cách. Tình trạng này làm tăng nguy cơ tổn thương mô mềm tại vị trí nứt.

• Gia tăng nguy cơ viêm nhiễm thứ phát:

Các rãnh nứt trên lưỡi là môi trường thuận lợi cho vi khuẩn, mảng bám và thức ăn thừa tích tụ. Điều này làm tăng nguy cơ viêm nhiễm, dẫn đến các biểu hiện như sưng tấy, đỏ, đau và có thể kèm theo mùi hôi miệng do sự phát triển của vi khuẩn yếm khí.

• Biến chứng và tiến triển nặng nếu không điều trị: 

Nếu không được phát hiện và xử lý kịp thời, các vết nứt có thể lan rộng và sâu hơn, làm tăng nguy cơ xuất hiện các biến chứng như loét, nhiễm trùng lan tỏa hoặc ảnh hưởng nghiêm trọng đến chức năng ăn nhai, phát âm và giao tiếp xã hội.

Khi bị nứt lưỡi nếu không điều trị kịp thời, các vết nứt có thể lan rộng và sâu hơn

Nứt Lưỡi Có Nguy Hiểm Không?

Nứt lưỡi là tình trạng bề mặt lưỡi xuất hiện các rãnh, khe nứt với mức độ từ nhẹ đến nặng. Mức độ nguy hiểm của nứt lưỡi phụ thuộc vào nguyên nhân, mức độ tổn thương và các triệu chứng đi kèm.

1. Nứt lưỡi nhẹ

• Các vết nứt còn mờ, chưa rõ ràng, thường chỉ là những rãnh nhỏ trên bề mặt lưỡi.
• Thông thường chưa gây đau rát hoặc chỉ gây cảm giác khó chịu nhẹ.
• Ở giai đoạn này, nứt lưỡi có thể là biểu hiện của thiếu vitamin, rối loạn nội tiết, hoặc do thói quen vệ sinh răng miệng chưa tốt.
• Nên chủ động tìm hiểu nguyên nhân và điều trị sớm để tránh tiến triển nặng hơn.

Nứt lưỡi nhẹ là khi lưỡi vừa chớm nứt và gây đau rát

2. Nứt lưỡi mức độ vừa

• Lưỡi xuất hiện các vết nứt rõ ràng, rãnh sâu hơn và có thể lan rộng trên bề mặt lưỡi.
• Người bệnh bắt đầu cảm thấy đau rát, khó chịu, đặc biệt khi ăn uống các thực phẩm cay, nóng hoặc chua.
• Trong một số trường hợp, các vết nứt có thể rỉ máu, làm tăng nguy cơ nhiễm trùng.
• Việc điều trị sớm là cần thiết để ngăn ngừa biến chứng và giảm triệu chứng khó chịu.

Lưỡi bị nấm và khuẩn tấn công làm phá vỡ cấu trúc lưỡi gây ra nứt lưỡi

3. Nứt lưỡi nặng

• Lưỡi xuất hiện nhiều vết nứt sâu, rộng, chằng chịt trên bề mặt lưỡi.
• Gây đau rát dữ dội, ảnh hưởng lớn đến việc ăn uống, giao tiếp và vệ sinh răng miệng.
• Khó làm sạch các rãnh nứt, dễ tích tụ vi khuẩn, dẫn đến hôi miệng, viêm nhiễm hoặc chảy máu kéo dài.
• Nếu không được điều trị kịp thời, các vết nứt sâu có thể hình thành u cục, tăng nguy cơ phát triển các tổn thương ác tính như ung thư lưỡi.
• Đây là tình trạng nghiêm trọng, cần được thăm khám và điều trị y tế ngay lập tức.

Nứt lưỡi nặng, lưỡi có nhiều vết nứt chằng chịt

Nứt lưỡi rất nặng

• Vết nứt sâu, nứt toác trên bề mặt lưỡi, gây nguy hiểm cho lưỡi
• Tăng nguy cơ viêm nhiễm thứ phát, dễ gây đau, sưng tấy, thậm chí hình thành ổ áp xe
• Làm mất vị giác, không cảm nhận được vị thức ăn
• Nguy cơ hình thành tổn thương tăng sinh hoặc khối u
• Lưỡi dễ bị viêm và chảy máu

Nứt lưỡi rất nặng, gây nguy hiểm cho lưỡi

Điều Trị Nứt Lưỡi 

Việc điều trị nứt lưỡi cần dựa trên nguyên nhân gây bệnh cũng như mức độ tổn thương, từ đó xây dựng phác đồ phù hợp nhằm cải thiện triệu chứng và phòng ngừa biến chứng.

Bổ Sung Dinh Dưỡng Hợp Lý Khi Bị Nứt Lưỡi

Nứt lưỡi do thiếu hụt vi chất dinh dưỡng, đặc biệt là các vitamin nhóm B, vitamin C, E, PP và khoáng chất như kẽm, sắt, thường gặp ở những người có chế độ ăn không cân đối hoặc mắc các bệnh lý hấp thu. Để xác định chính xác nguyên nhân, cần tiến hành xét nghiệm máu chuyên sâu nhằm đánh giá nồng độ các vi chất trong cơ thể. Dựa trên kết quả, bác sĩ sẽ chỉ định bổ sung các loại vitamin và khoáng chất cần thiết thông qua chế độ ăn hoặc sử dụng thực phẩm chức năng, đảm bảo liều lượng phù hợp với từng đối tượng (trẻ em, người già, phụ nữ mang thai...).

Đối với trường hợp trẻ em biếng ăn hoặc người cao tuổi có nguy cơ thiếu hụt kéo dài, nên cân nhắc sử dụng các chế phẩm đa vitamin và khoáng chất dưới sự hướng dẫn của chuyên gia dinh dưỡng để phòng ngừa và hỗ trợ điều trị nứt lưỡi hiệu quả.

Chăm Sóc Vệ Sinh Miệng Đúng Cách

Ở những trường hợp nứt lưỡi do yếu tố bẩm sinh hoặc không gây đau, không ảnh hưởng chức năng ăn nhai, điều trị chủ yếu tập trung vào việc duy trì vệ sinh khoang miệng. Cần sử dụng bàn chải mềm để làm sạch răng và lưỡi, kết hợp súc miệng bằng dung dịch sát khuẩn nhẹ hoặc nước muối sinh lý nhằm loại bỏ mảng bám, ngăn ngừa vi khuẩn phát triển trong các khe nứt trên lưỡi. Việc vệ sinh lưỡi sau mỗi bữa ăn giúp giảm nguy cơ viêm nhiễm thứ phát, hạn chế mùi hôi miệng và các biến chứng khác.

Khi bị nứt lưỡi nên vệ sinh cẩn thận hơn đặc bị với trẻ nhỏ

Tham khảo: Cách điều trị nấm lưỡi ở trẻ em

Điều Chỉnh Thói Quen Sinh Hoạt

Nứt lưỡi có thể liên quan đến các thói quen xấu như vệ sinh răng miệng kém, sử dụng rượu bia, thuốc lá hoặc các chất kích thích khác. Để cải thiện tình trạng này, cần thay đổi lối sống bằng cách:

• Đánh răng đúng kỹ thuật ít nhất 2 lần/ngày, sử dụng chỉ nha khoa để làm sạch kẽ răng.
• Súc miệng bằng nước muối sinh lý hoặc các dung dịch tự nhiên như lá chè xanh, bạc hà, gừng để tăng hiệu quả kháng khuẩn, chống viêm.
• Hạn chế tối đa việc sử dụng rượu bia, thuốc lá và các chất kích thích khác để bảo vệ niêm mạc miệng.
• Uống đủ nước mỗi ngày để duy trì độ ẩm cho khoang miệng, hỗ trợ quá trình lành thương.

Đánh răng đúng cách cũng có thể hạn chế bị nứt lưỡi.

Thăm Khám và Can Thiệp Nha Khoa

Trong trường hợp nứt lưỡi kèm theo các triệu chứng đau, khó chịu, hoặc nghi ngờ có tổn thương cơ học do răng lệch, sai khớp cắn, cần đến các cơ sở chuyên khoa răng hàm mặt để được thăm khám chi tiết. Bác sĩ sẽ đánh giá toàn diện cấu trúc răng, hàm và lưỡi, từ đó đưa ra các biện pháp điều chỉnh như mài chỉnh răng, điều trị các bệnh lý răng miệng đi kèm, hoặc can thiệp chỉnh nha nếu cần thiết. Việc này giúp loại bỏ nguyên nhân cơ học, đảm bảo chức năng ăn nhai và phòng ngừa tái phát nứt lưỡi.

Thảo dược đông y hỗ trợ điều trị nứt lưỡi

Trong y học cổ truyền, nhiều loại thảo dược được sử dụng nhằm hỗ trợ điều trị nứt lưỡi nhờ tác dụng kháng khuẩn, kháng nấm, chống viêm và thúc đẩy quá trình tái tạo niêm mạc tổn thương.

Các Thảo Dược Đông Y Tiêu Biểu

• Thanh đại (Indigo naturalis): Thanh đại có tính hàn, vị mặn, tác dụng thanh nhiệt, giải độc, tiêu viêm. Nghiên cứu hiện đại cho thấy thanh đại chứa các hoạt chất indigo, indirubin có khả năng ức chế vi khuẩn, nấm và thúc đẩy quá trình lành vết thương trên niêm mạc lưỡi.
• Hoàng bá (Phellodendron amurense): Hoàng bá vị đắng, tính hàn, quy kinh tỳ, thận, bàng quang. Dược liệu này chứa berberin – một hoạt chất nổi bật với tác dụng kháng khuẩn, kháng nấm mạnh, đồng thời giúp làm dịu các vết viêm loét, hỗ trợ phục hồi tổn thương niêm mạc lưỡi.
• Cam thảo (Glycyrrhiza uralensis): Cam thảo vị ngọt, tính bình, quy kinh tỳ, phế, tâm. Thành phần glycyrrhizin trong cam thảo có tác dụng chống viêm, làm dịu niêm mạc, tăng cường miễn dịch tại chỗ và thúc đẩy quá trình tái tạo tế bào niêm mạc bị tổn thương.
• Bạch phàn (Alumen): Bạch phàn là khoáng vật có vị chua, tính hàn, có tác dụng sát khuẩn, tiêu viêm, làm se niêm mạc. Trong điều trị nứt lưỡi, bạch phàn thường được dùng ngoài để sát trùng, ngăn ngừa bội nhiễm và thúc đẩy lành vết nứt.
• Bạch hoa xà thiệt thảo (Hedyotis diffusa): Dược liệu này vị ngọt, tính hàn, quy kinh can, tỳ, thận. Bạch hoa xà thiệt thảo có tác dụng thanh nhiệt, giải độc, chống viêm, hỗ trợ làm lành các tổn thương niêm mạc, đồng thời tăng cường sức đề kháng của cơ thể.

Thảo dược điều trị nứt lưỡi.

Các thảo dược trên thường được phối hợp trong các bài thuốc sắc, ngậm hoặc bôi ngoài nhằm tăng hiệu quả điều trị nứt lưỡi. Việc sử dụng cần tuân thủ chỉ định của thầy thuốc y học cổ truyền để đảm bảo an toàn và hiệu quả, tránh tác dụng phụ không mong muốn.

Nhờ sự kết hợp giữa các thành phần có tác dụng kháng khuẩn, kháng nấm, chống viêm và thúc đẩy tái tạo niêm mạc, các thảo dược Đông y đóng vai trò quan trọng trong hỗ trợ điều trị nứt lưỡi, giúp cải thiện triệu chứng và rút ngắn thời gian phục hồi.

Tham khảo thêm: Bài Thuốc đông y chữa viêm lưỡi, nứt lưỡi do nấm gây ra